Przejdź do treści
Amrit
Szukaj

çay · Turcja

Herbata turecka (çay): jak parzyć w dwupiętrowym czajniku

Herbata turecka, po turecku çay, to mocna czarna herbata liściasta parzona w dwupiętrowym czajniku, czyli çaydanlık. W dolnym czajniku gotuje się woda, a w górnym, zwanym demlik, parzy się mocny napar. Na 1–1,5 szklanki gotowego napoju daje się około 1 łyżki stołowej liści. Napar stoi 10–20 minut na minimalnym ogniu, zwykle około 15 minut, i nie może się zagotować. W szklance rozcieńcza się go gorącą wodą z dolnego czajnika. Herbatę turecką pije się z małych szklanek w kształcie tulipana, bez mleka.

8 min czytania

Herbata turecka w szklance w kształcie tulipana, obok dwupiętrowy czajnik.

Herbata turecka (çay) – co to jest

W Turcji słowo çay oznacza zwykłą czarną herbatę liściastą. Czyta się je „czaj”. Turcy piją herbatę kilka razy dziennie, w domu, w pracy i w herbaciarniach.

Większość herbaty pitej w Turcji rośnie w prowincji Rize i w sąsiednich prowincjach, na wilgotnych zboczach nad Morzem Czarnym. Turcy nazywają ten region Karadeniz. Herbata stała się w Turcji powszechnym napojem w XX wieku. Wcześniej codziennie pito przede wszystkim kawę, o której piszemy w tekście o kawie po turecku.

Czajnik do herbaty tureckiej: çaydanlık i demlik

Turecki czajnik do herbaty, po turecku çaydanlık, składa się z dwóch czajników ustawionych jeden na drugim. Dolny czajnik jest większy i służy do gotowania wody. Górny czajnik, nazywany demlik, jest mniejszy i parzy się w nim mocny napar z liści. Para z dolnego czajnika ogrzewa górny, więc napar parzy się powoli i nie stygnie.

Tabela porównuje trzy materiały, z których najczęściej robi się czajniki do tureckiej herbaty:

Materiał Zalety Wady Indukcja
stal nierdzewna jest trwała, łatwo się myje i nie przejmuje zapachów na cienkim dnie woda nagrzewa się mniej równo działa, jeśli dno jest przystosowane do indukcji
emalia na stali ładnie wygląda i łatwo się myje emalia może odprysnąć po uderzeniu działa, bo pod emalią jest stal
miedź lub mosiądz szybko przewodzi ciepło, to materiał tradycyjny jest ciężka, ciemnieje i wymaga polerowania oraz starannego mycia nie nagrzewa się, potrzebny adapter

Najczęstszy domowy komplet mieści wodę na 4–6 szklanek herbaty. Mały czajnik na 2 szklanki wystarczy dla jednej lub dwóch osób. Na gazie i na płycie ceramicznej każdy z tych czajników działa bez przejściówki.

Na ściankach dolnego czajnika z czasem osadza się kamień, który psuje smak herbaty. Odkamieniaj dolny czajnik regularnie, a potem kilka razy wypłucz go czystą wodą. Górny czajnik po każdym parzeniu opróżnij z liści i umyj go, usuwając ciemny osad.

Jaką herbatę wybrać i ile liści dać do czajnika

Do dwupiętrowego czajnika potrzebna jest czarna herbata liściasta, najlepiej drobno pocięta, jaką sprzedaje się jako herbatę turecką. Jeśli nie znajdziesz herbaty tureckiej, użyj drobno ciętej czarnej herbaty liściastej bez aromatów, na przykład cejlońskiej. Herbata ekspresowa w torebkach nie nadaje się do tej metody, bo w czasie długiego parzenia daje gorzki napar bez wyrazu. Liście przechowuj w szczelnie zamkniętym pojemniku, z dala od światła i zapachów.

Proporcje w tabeli są liczone na szklankę mocnej herbaty, czyli koyu, razem z dolaną wodą. Na 1–1,5 szklanki daje się około 1 łyżki stołowej liści, czyli około 5 g. Do górnego czajnika wlewa się około 70–80 ml wrzątku na każdą szklankę, bo część wody wchłaniają liście. Dolny czajnik napełnia się większą ilością wody, bo woda służy także do rozcieńczania naparu i do dolewania.

Tabela podaje ilość wody i liści dla kompletu na dwie, cztery i sześć szklanek mocnej herbaty:

Składnik 2 szklanki 4 szklanki 6 szklanek
woda w dolnym czajniku ok. 0,5 l ok. 1 l ok. 1,5 l
czarna herbata liściasta w górnym czajniku 1,5 łyżki stołowej (ok. 7–8 g) 3 łyżki stołowe (ok. 15 g) 4,5 łyżki stołowej (ok. 22–23 g)
wrzątek z dolnego czajnika wlany do górnego ok. 140–160 ml ok. 280–320 ml ok. 420–480 ml
szklanek herbaty średniej (orta) ok. 3 ok. 6 ok. 9

Wrzątek do górnego czajnika odlewa się z dolnego, więc ilość wody w dolnym czajniku obejmuje także tę porcję. Woda, która zostaje w dolnym czajniku, wystarcza na rozcieńczenie naparu i na pierwszą dolewkę. Herbata średnia, orta, zawiera mniej naparu w szklance, dlatego z każdego kompletu wychodzi jej około półtora raza więcej niż herbaty mocnej.

Jak parzyć herbatę po turecku krok po kroku

Kroki opisują parzenie w dwupiętrowym czajniku. Całość trwa około 20–30 minut.

  1. Zagotuj wodę i nagrzej liście. Napełnij dolny czajnik świeżą, zimną wodą w ilości z tabeli i postaw go na dużym ogniu. Wsyp suche liście w ilości z tabeli do górnego czajnika i postaw go na dolnym, żeby liście i czajnik nagrzały się, zanim woda zawrze.
  2. Zalej liście wrzątkiem. Gdy woda w dolnym czajniku zawrze, zdejmij górny czajnik i odlej do niego około 70–80 ml wrzątku na każdą szklankę. Jeśli nie odmierzasz wody, wlej tyle wrzątku, żeby przykrył liście na 1–2 cm. Nie odlewaj tej wody, bo to z niej powstaje napar.
  3. Ustaw górny czajnik na dolnym. Przykryj górny czajnik pokrywką i postaw go z powrotem na dolnym. Pokrywka zatrzymuje aromat i ciepło naparu.
  4. Zmniejsz ogień. Skręć ogień do minimum, tak żeby woda w dolnym czajniku tylko lekko się gotowała i parowała. Napar w górnym czajniku nie może wrzeć, bo wrzenie nadaje herbacie gorycz.
  5. Parz 10–20 minut. Zostaw napar na minimalnym ogniu, zwykle na około 15 minut. Liście w tym czasie opadają na dno górnego czajnika.
  6. Sprawdź barwę. Napar jest gotowy, gdy ma głęboki, ciemnobursztynowy kolor.
  7. Nalej napar. Nalej do szklanki napar z górnego czajnika, przez małe sitko, jeśli liście są drobne. Ilość naparu zależy od tego, jak mocną herbatę lubisz, a proporcje dla każdej mocy podaje tabela w następnej sekcji.
  8. Dolej gorącą wodę. Dopełnij szklankę wrzątkiem z dolnego czajnika, zostawiając pod brzegiem około centymetra wolnego miejsca. Podaj herbatę od razu, na spodku.

Gotowy napar może stać na najmniejszym ogniu przez kolejne dolewki. Z czasem napar ciemnieje i robi się bardziej cierpki, więc nalewaj go wtedy do szklanki mniej. Po około godzinie wylej liście i zaparz świeże. Jeśli w dolnym czajniku ubywa wody, dolej do niego świeżej wody i zagotuj ją.

Moc herbaty tureckiej: koyu, orta, açık i tavşan kanı

W Turcji przy nalewaniu herbaty pyta się gościa, jak mocną herbatę lubi. Herbata mocna nazywa się koyu, czyli ciemna, herbata średnia to orta, a jasna to açık. Moc zależy od tego, ile naparu nalewa się do szklanki przed dolaniem wody.

Tabela podaje orientacyjne proporcje naparu i wody dla każdej mocy:

Moc Ile naparu w szklance Barwa i smak
koyu (mocna) ok. 1/2, reszta wody ciemnobrązowa, wyraźnie cierpka
orta (średnia) ok. 1/3, reszta wody bursztynowa, łagodnie cierpka
açık (jasna) ok. 1/4 lub mniej, reszta wody jasnobursztynowa, delikatna

Tavşan kanı znaczy „królicza krew” i jest nazwą barwy, a nie osobnej proporcji. Tak określa się klarowną herbatę o rubinowym kolorze, dobrze zaparzoną i umiarkowanie mocną. Taką barwę daje zwykle ilość naparu pomiędzy orta a koyu. Barwę herbaty najlepiej ocenić w szklance pod światło.

Szklanka do herbaty tureckiej i sposób podania

Tureckie szklanki do herbaty mają kształt tulipana i po turecku nazywają się ince belli, czyli „smukła talia”. Po polsku mówi się na nie szklanki tulipanki. Taka szklanka mieści około 100–120 ml, zwęża się w połowie wysokości i rozszerza ku górze. Gorącą szklankę trzyma się za górny rąbek, który nagrzewa się najmniej. Przez cienkie szkło dobrze widać barwę herbaty.

Szklankę stawia się na małym spodku, a obok kładzie się łyżeczkę i jedną lub dwie kostki cukru. Cukier nie jest obowiązkowy i wiele osób pije herbatę turecką bez słodzenia. Mleko i cytryna nie należą do tradycyjnego podania. Do herbaty podaje się zwykle coś słodkiego, na przykład kostkę lokum.

Gospodarz dolewa herbatę, gdy tylko szklanka gościa się opróżni. Herbata to nie jedyny gorący napój, który pije się w Turcji w chłodne dni, bo zimą popularny jest także salep.

Jak zrobić herbatę turecką bez czajnika dwupiętrowego

Herbatę turecką da się zaparzyć także bez dwupiętrowego czajnika, choć smak jest wtedy łagodniejszy. Zachowaj te same proporcje co w tabeli: tyle samo liści i tyle samo wrzątku na mocny napar. Wodę do rozcieńczania zagotuj osobno, w zwykłym czajniku albo w garnku.

Pierwszy sposób wymaga dzbanka do herbaty. Wsyp liście do dzbanka, zalej je wrzątkiem, przykryj i odstaw na 5–7 minut. Potem przecedź napar przez sitko do drugiego naczynia, żeby liście nie parzyły się dalej.

Drugi sposób wymaga małego rondelka. Wsyp liście do rondelka, zalej je wrzątkiem w ilości z tabeli i podgrzewaj na najmniejszym ogniu przez około 10 minut. Następnie przecedź napar przez sitko. W obu sposobach nalewaj napar do szklanki i dopełniaj go gorącą wodą tak samo jak przy parzeniu w dwupiętrowym czajniku.

Herbata turecka w proszku: czym różni się od herbaty liściastej

Herbata turecka w proszku to napój instant, który nie jest parzoną czarną herbatą liściastą. Taki proszek jest słodki i aromatyzowany, najczęściej jabłkiem, granatem, mango albo eukaliptusem. Proszek rozpuszcza się w gorącej wodzie bez parzenia i nie wymaga czajnika.

Najczęstsze problemy z herbatą turecką i jak je naprawić

Większość błędów łatwo poprawić przy następnym parzeniu.

Tabela zestawia najczęstsze problemy, ich przyczyny i sposób naprawy:

Problem Możliwa przyczyna Jak naprawić
herbata jest gorzka lub bardzo cierpka napar zawrzał, parzył się na zbyt dużym ogniu albo stał na ogniu ponad godzinę; dano za dużo liści parz na minimalnym ogniu, trzymaj się tabeli proporcji i po około godzinie zaparz świeże liście
herbata jest słaba i blada napar parzył się za krótko, dano za mało liści albo za dużo wody parz co najmniej 10 minut, dodaj więcej liści lub nalej więcej naparu do szklanki
herbata jest mętna kamień w dolnym czajniku, twarda woda albo herbata ostygła odkamień czajnik, użyj świeżej wody i pij herbatę zaraz po nalaniu
herbata nie ma aromatu liście są stare albo leżały w otwartym opakowaniu przechowuj liście w szczelnym pojemniku i kup świeższą herbatę
napar zawrzał albo wykipiał za duży ogień albo górny czajnik postawiony prosto na palniku skręć ogień do minimum i zawsze stawiaj górny czajnik na dolnym
liście w szklance napar nalany zbyt gwałtownie albo bez sitka nalewaj powoli, przez małe sitko
herbata szybko stygnie górny czajnik zdjęty z dolnego albo stoi bez pokrywki trzymaj górny czajnik na dolnym, przykryty pokrywką

Herbata turecka – kalorie

Szklanka herbaty tureckiej bez cukru ma około 1 kcal, więc kaloryczność zależy prawie wyłącznie od cukru. Kostka cukru waży 3–4 g i ma około 12–15 kcal.

Szklanka herbaty z jedną kostką cukru ma około 13–16 kcal, a z dwiema kostkami około 24–32 kcal. Słodycze podane do herbaty mają własne kalorie, których te liczby nie uwzględniają. Więcej napojów i słodyczy z regionu znajdziesz w dziale Słodycze i napoje, a o tureckim stole piszemy w tekście o kuchni tureckiej.

Herbata turecka – najczęstsze pytania

Jak parzyć herbatę po turecku?

Zagotuj wodę w dolnym czajniku, a do górnego wsyp około 1 łyżki stołowej liści na 1–1,5 szklanki herbaty. Zalej liście niewielką ilością wrzątku, postaw górny czajnik na dolnym i parz 10–20 minut na minimalnym ogniu. Nalej napar do szklanki i dopełnij go gorącą wodą.

Ile parzyć herbatę turecką?

Herbatę turecką parzy się 10–20 minut, zwykle około 15 minut, na minimalnym ogniu. Napar nie może w tym czasie wrzeć.

Jak zrobić herbatę turecką bez dwupiętrowego czajnika?

Zaparz liście w dzbanku pod przykryciem przez 5–7 minut. Możesz też zalać liście wrzątkiem w małym rondelku i podgrzewać je na najmniejszym ogniu przez około 10 minut. Potem przecedź napar przez sitko i rozcieńcz go w szklance gorącą wodą. Smak będzie łagodniejszy niż z dwupiętrowego czajnika.

Czym jest tavşan kanı?

Tavşan kanı znaczy po turecku „królicza krew”. Tak nazywa się klarowną herbatę o rubinowej barwie, dobrze zaparzoną i umiarkowanie mocną.

Czym różni się herbata turecka w proszku od liściastej?

Herbata w proszku to słodki, aromatyzowany napój instant, który rozpuszcza się w gorącej wodzie. Herbata liściasta, czyli çay, to czarna herbata parzona w dwupiętrowym czajniku.

Czy herbatę turecką pije się z mlekiem?

Herbaty tureckiej tradycyjnie nie pije się z mlekiem. Do szklanki można dodać cukier, ale nie jest on obowiązkowy.

W czym podawać herbatę turecką?

Herbatę turecką podaje się w szklance w kształcie tulipana, na spodku z łyżeczką i kostkami cukru.

Redakcja amrit.pl · aktualizacja

Więcej: Słodycze i napoje

Cały dział →

Napisz, jak Ci wyszło

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *