Przejdź do treści
Amrit
Szukaj

Turcja, Grecja, Europa Wschodnia

Chałwa turecka, grecka i słonecznikowa: z czego są i czym się różnią

Chałwa turecka to zwykle chałwa sezamowa, czyli pasta sezamowa (tahini) połączona z cukrem. Sprzedaje się ją w kostce albo w bloku o kruchej, włóknistej strukturze. Grecka chałwa bywa sezamowa, ale też z kaszy manny albo ze skrobi kukurydzianej, jak chałwa z Farsali. Chałwa słonecznikowa powstaje z mielonych nasion słonecznika i jest popularna w Europie Wschodniej. W samej Turcji słowo „helva” obejmuje także słodycze z mąki i z kaszy manny.

7 min czytania

Kawałki chałwy sezamowej i pistacjowej na mosiężnej tacy.

Chałwa turecka: czym jest i z czego jest zrobiona

Chałwa turecka, po turecku tahin helvası, to wyrób cukierniczy z pasty sezamowej i cukru albo syropu cukrowego. W części wyrobów cukier zastępuje się częściowo glukozą lub miodem. Przykładowa etykieta tureckiej chałwy tahini podaje 52% tahini, czyli mniej więcej połowę masy.

Do chałwy tureckiej często dodaje się wanilię, kakao albo pistacje. Bywają też wersje z czekoladą lub z dodatkiem soku pomarańczowego. W składzie części tureckich chałw znajdziesz też ekstrakt z mydlnicy lekarskiej, po turecku çöven. Saponiny z mydlnicy spieniają masę i zatrzymują w niej drobne pęcherzyki powietrza. Ekstrakt z mydlnicy zapobiega też wyciekaniu oleju sezamowego z masy.

Charakterystyczna struktura chałwy sezamowej bierze się z ciągnięcia i składania gorącej masy. Dzięki temu cukier układa się w cienkie włókna, a gotowa chałwa łuszczy się i kruszy. Chałwa sezamowa jest bardziej sucha i krucha niż słodycze z kaszy czy mąki. Domową chałwę sezamową z tahini i gorącego syropu opisuje nasz przepis na chałwę.

Inne tureckie chałwy: helva z mąki, z kaszy manny i pismaniye

Helva z mąki i z kaszy manny

Tureckie słowo „helva” oznacza całą rodzinę słodyczy, nie tylko chałwę sezamową. Un helvası powstaje z mąki prażonej w oleju i gotowanej z syropem cukrowym. Nazywa się ją też ölü helvası i podaje między innymi po pogrzebach. Irmik helvası robi się z kaszy manny prażonej w maśle lub oleju, a potem gotowanej z wodą albo mlekiem i cukrem. Chałwę z kaszy manny podaje się w czasie postu oraz przy wyjeździe i powrocie z pielgrzymki.

Pismaniye: co to jest

Pismaniye, po turecku pişmaniye, to tradycyjny turecki przysmak z prowincji Kocaeli, zrobiony głównie z mąki pszennej i cukru. Masę wyciąga się w bardzo cienkie nitki, które zwija się w kłębek i prasuje. Gotowe pismaniye jest lekkie i puszyste, podobne do waty cukrowej. W sprzedaży spotkasz pismaniye zwykłe i pistacjowe, w kłębkach.

Rodzaje chałwy: tabela porównawcza

Tabela pokazuje, czym różnią się najczęściej spotykane rodzaje chałwy.

Odmiana Z czego jest Gdzie typowa Jaka w dotyku i smaku Jak ją poznać
turecka sezamowa (tahin helvası) tahini i cukier, często wanilia, kakao lub pistacje Turcja sucha, krucha, włóknista, wyraźnie sezamowa kostka, blok lub puszka; w składzie tahini lub sezam na pierwszym miejscu
turecka z mąki (un helvası) mąka prażona w oleju, gotowana z syropem cukrowym Turcja miękki deser, nie krucha kostka mąka w składzie, bez tahini
turecka z kaszy manny (irmik helvası) kasza manna prażona w maśle lub oleju, potem woda lub mleko i cukier Turcja miękki deser, nie krucha kostka kasza manna w składzie, bez tahini
pismaniye mąka pszenna i cukier, wyciągane w cienkie nitki Kocaeli w Turcji lekka, puszysta, podobna do waty cukrowej kłębki, zwykłe albo pistacjowe
grecka sezamowa tahini i syrop cukrowy, miód lub syrop z winogron Grecja sucha, krucha, sezamowa blok lub kostka; tahini w składzie
grecka z kaszy manny (simigdalenios) kasza manna prażona do zbrązowienia, woda z cukrem, często cynamon Grecja miękki deser, nie krucha kostka kasza manna w składzie, bez tahini
grecka z Farsali (sapuné) skrobia kukurydziana, cukier, masło lub olej Farsala w Tesalii półprzezroczysta, galaretowata brak sezamu i kaszy w składzie
słonecznikowa (ukraińska, rosyjska) pasta z prażonych nasion słonecznika i syrop cukrowy kraje byłego ZSRR, Bułgaria, Rumunia krucha, prasowana, o smaku słonecznika prasowany blok; nasiona słonecznika na pierwszym miejscu w składzie
lewantyńska sezamowa tahini i cukier kraje Lewantu krucha, sezamowa blok; tahini w składzie

Czym różni się chałwa turecka od greckiej?

Chałwa turecka i grecka mogą być sezamowe i wtedy obie powstają z tahini oraz cukru. Grecka chałwa sezamowa bywa słodzona także miodem albo gęstym syropem z winogron. W Grecji poza chałwą sezamową przygotowuje się też chałwę z kaszy manny i chałwę z Farsali. Chałwa grecka to przede wszystkim potrawa postna, jedzona w czasie postów prawosławnych.

Chałwa grecka: sezamowa, z kaszy manny i z Farsali

W Grecji chałwa jest tradycyjną potrawą postną. Grecy jedzą chałwę w czasie postów prawosławnych, w środy i piątki oraz w Wielkim Poście.

W greckiej kuchni są trzy główne wersje chałwy, każda z innej bazy. Grecka chałwa sezamowa powstaje z tahini słodzonego syropem cukrowym, miodem albo gęstym syropem z winogron.

Chałwa z kaszy manny, po grecku simigdalenios, to zupełnie inny deser. Kaszę manną praży się do zbrązowienia, a potem zalewa wodą z cukrem i często doprawia cynamonem. Grecka chałwa z kaszy manny to miękki deser z kaszy, zupełnie inny niż krucha chałwa sezamowa.

Chałwa z Farsali, miasta w Tesalii, nosi też nazwę sapuné. Robi się ją ze skrobi kukurydzianej, cukru oraz masła lub oleju, bez tahini i bez kaszy manny. Chałwa z Farsali jest półprzezroczysta i galaretowata, więc łatwo ją odróżnić od pozostałych.

Chałwa słonecznikowa (ukraińska): czym różni się od sezamowej

Chałwa słonecznikowa powstaje na tej samej zasadzie co sezamowa, ale z innych nasion. Oczyszczone nasiona słonecznika praży się i miele na pastę, nazywaną czasem słonecznikowym tahini. Pastę słonecznikową miesza się z gorącym syropem cukrowym, podobnie jak pastę sezamową.

Do chałwy słonecznikowej często dodaje się kakao, karmel albo kandyzowane owoce. W składzie bywa też wyciąg z mydlnicy, który spienia masę. Chałwę słonecznikową sprzedaje się w prasowanych blokach, często z orzechami lub rodzynkami.

Chałwa słonecznikowa jest popularna w krajach byłego ZSRR, w Bułgarii i w Rumunii. W Polsce nazywa się ją często chałwą ukraińską albo rosyjską. Chałwa słonecznikowa smakuje prażonym słonecznikiem, a nie sezamem. Zwykle jest też ciemniejsza i bardziej szarobrązowa od chałwy sezamowej.

Pasta słonecznikowa smakuje inaczej niż tahini, więc w deserach z tahini nie daje tego samego efektu. O tym, czym można zastąpić pastę sezamową, piszemy w tekście czym zastąpić tahini.

Jak odczytać skład chałwy

Skład na etykiecie mówi o chałwie najwięcej. Tabela tłumaczy, co oznaczają najczęstsze składniki chałwy.

Co jest na etykiecie Co to znaczy
tahini lub sezam (procent) główny składnik chałwy sezamowej; im wyższy procent, tym więcej pasty, a mniej cukru
nasiona słonecznika lub pasta słonecznikowa chałwa słonecznikowa, nie sezamowa
cukier drugi podstawowy składnik chałwy sezamowej i słonecznikowej
syrop glukozowy dodatkowy słodzik, który część producentów dodaje obok cukru
emulgator pomaga utrzymać olej z pasty w masie
ekstrakt z mydlnicy (çöven) spienia masę i zapobiega wyciekaniu oleju
aromat wanilii lub wanilina chałwa waniliowa
pistacje chałwa z pistacjami; procent pokazuje, ile ich jest
kakao chałwa kakaowa
kwas cytrynowy regulator kwasowości, spotykany w chałwie przemysłowej

W chałwie sezamowej tahini lub sezam stoi zwykle na pierwszym miejscu w składzie. Ogólna zasada jest prosta: im wyższy udział pasty, tym mniej cukru i tym mniej słodki smak chałwy. Jeśli na pierwszym miejscu stoi cukier, w chałwie jest więcej cukru niż pasty sezamowej.

Napisy na tureckich i rosyjskich opakowaniach

Chałwa w Polsce ma często turecką albo rosyjską etykietę, dlatego warto znać kilka napisów z opakowań.

Napis na opakowaniu Język Co oznacza
tahin helvası turecki chałwa sezamowa
sade turecki naturalna, bez dodatków
kakaolu turecki kakaowa
fıstıklı, antep fıstıklı turecki z pistacjami
çöven turecki mydlnica
pişmaniye turecki pismaniye
подсолнечная халва rosyjski chałwa słonecznikowa

Kiedy którą chałwę wybrać

Tabela podpowiada, którą chałwę wybrać na daną okazję.

Okazja Jaka chałwa pasuje Dlaczego
do kawy po turecku sezamowa w kostce, waniliowa lub z pistacjami mały kawałek dobrze równoważy mocną, gorzką kawę
na prezent pismaniye albo chałwa sezamowa z pistacjami ładnie wygląda w pudełku i jest typowa dla Turcji
na domowy deser irmik helvası albo grecka z kaszy manny obie to miękkie desery z kaszy manny, a nie krucha chałwa w kostce
do posypki lodów lub jogurtu krucha chałwa sezamowa łatwo się kruszy na drobne płatki
na postny stół grecka chałwa sezamowa lub z kaszy manny w Grecji to tradycyjna potrawa postna

Skąd pochodzi nazwa chałwy

Nazwa chałwy wywodzi się z arabskiego słowa ḥalāwa, które oznacza słodycz. W językach regionu brzmi podobnie: perska halva, turecka helva i grecka chalvas. Sama chałwa pochodzi najpewniej z Iranu, czyli dawnej Persji.

Powiązane słodycze

Do chałwy tureckiej pasują też lokum, baklawa i kawa po turecku, a o paście sezamowej piszemy w tekście o tahini.

FAQ

Z czego jest chałwa turecka?

Chałwa turecka to zwykle chałwa sezamowa z pasty sezamowej (tahini) i cukru. Często zawiera też wanilię, kakao lub pistacje oraz ekstrakt z mydlnicy, który spienia masę.

Czym różni się chałwa turecka od greckiej?

Chałwa turecka w polskim sklepie jest prawie zawsze sezamowa. Grecka chałwa bywa sezamowa, ale też z kaszy manny albo ze skrobi kukurydzianej, jak chałwa z Farsali.

Czy chałwa słonecznikowa to to samo co sezamowa?

Nie, chałwę słonecznikową robi się z prażonych, mielonych nasion słonecznika zamiast sezamu. Zasada produkcji jest podobna, ale chałwa słonecznikowa smakuje prażonym słonecznikiem, a nie sezamem.

Co to pismaniye?

Pismaniye to turecki przysmak z Kocaeli, zrobiony z mąki pszennej i cukru. Cienkie nitki masy zwija się w kłębek, przez co pismaniye przypomina watę cukrową.

Czy chałwa turecka jest zawsze sezamowa?

Chałwa turecka w polskim sklepie jest prawie zawsze sezamowa. W Turcji słowo „helva” obejmuje też słodycze z mąki (un helvası) i z kaszy manny (irmik helvası).

Jak rozpoznać dobrą chałwę po składzie?

Sprawdź, czy tahini lub sezam stoi na pierwszym miejscu w składzie i jaki ma procent. Im wyższy udział pasty, tym mniej cukru w chałwie i tym mniej słodki jest jej smak.

Redakcja amrit.pl · aktualizacja

Więcej: Słodycze i napoje

Cały dział →

Napisz, jak Ci wyszło

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *